Hoe zet je een CO2-verrijkt beplant aquarium op

In dit artikel geven we een eenvoudig stappenplan voor het opzetten van een CO2-verrijkt beplant aquarium.

We gaan uit van een aantal aannames en bespreken eventuele afwijkingen daarvan na het hoofdartikel.

Aanname 1: de CO2-injectie gebeurt voornamelijk via een gasfles, met een timer-magneetventiel dat het injectieschema van het gas regelt.

Aanname 2: dit is een nieuwe CO2-opstelling zonder vissen.

Aanname 3: bemesting gebeurt door regelmatige dosering in de waterkolom.

Om te beginnen hier een boodschappenlijst. Sommige onderdelen van de benodigde uitrusting zijn een must, andere zijn optioneel, zoals aangegeven.

Aquarium/onderstel/kast.

Dit spreekt voor zich, maar het is goed om te weten dat aquaria met een kleinere hoogte over het algemeen ergonomischer zijn bij het kiezen van een aquariumformaat. Bedenk dat beplante aquaria veel handwerk vereisen. Dat betekent dat je regelmatig een hand en arm (of twee) in het aquarium steekt. Hogere aquaria zijn lastiger om in te werken, tenzij de hobbyist lange armen heeft. Dit wordt kritischer naarmate het aquariumvolume toeneemt. De opstelling moet zo ergonomisch mogelijk zijn, gezien de hoeveelheid werk die nodig is om het aquarium mooi en gezond te houden. Snoeien, water verversen en schoonmaken moeten zo veel mogelijk vergemakkelijkt worden. Als je moet kiezen tussen twee aquaria van hetzelfde volume, is het meestal beter om voor het lagere aquarium te kiezen boven het hogere, tenzij andere criteria, zoals beschikbare ruimte of prijs, belangrijker zijn. Overweeg je een aquarium in een meubel of kast, dan moet toegang tot de binnenkant van het aquarium prioriteit krijgen.

Bodemsubstraat.

In een beplant aquarium werkt vrijwel elk substraat. Speelzand, grind, kattenbakvulling of duurdere “specialistische bodem”. Het is niet nodig om absurd hoge prijzen te betalen voor speciale plantenbodem. Waterplanten halen hun voeding voornamelijk uit de waterkolom, maar ook uit het substraat. Dit sluit het gebruik van specialistische bodem niet uit, maar als aanname 3 klopt, levert het vermijden van specialistische bodems een kostenbesparing op. De meeste substraten voor beplante aquaria hebben één ding gemeen: ze bestaan uit een of andere vorm van klei. Klei is een uitstekend substraat voor ELK aquarium, omdat klei giftige stoffen adsorbeert en vasthoudt, wat helpt de waterkwaliteit op peil te houden. Klei kan ook voedingsstoffen uit het aquariumwater opnemen en doorgeven aan de plantenwortels. Deze bijzondere eigenschap van klei wordt altijd gewaardeerd, maar is niet essentieel. Goedkope kleiproducten zijn bijvoorbeeld kattenbakvulling, Molar Clay, Akadama, of vrijwel elk ander bonsaisubstraat dat bij tuincentra te vinden is. Voorbeelden van dure, verrijkte (klei)substraten zijn: ADA Aquasoil, Oliver Knott Naturesoil, Carribsea EcoComplete en Seachem Flourite. Net zo belangrijk bij een substraat is de visuele uitstraling en het gevoel ervan. Naast deze merksubstraten zijn er op de markt ook veel bodem-“additieven” die voor absurde prijzen worden verkocht als belangrijke bodemverbeteraars. Al deze producten zijn volledig overbodig en de voordelen die ze eventueel bieden, zijn op andere manieren veel goedkoper te behalen.

Filter.

Over het algemeen proberen we zo dicht mogelijk bij de “10X-regel” te blijven. Dit betekent dat de gebruikte filter(s) en pomp(en) samen een door de fabrikant opgegeven doorstroomcapaciteit moeten hebben die gelijk is aan 10 keer het aquariumvolume per uur. Een aquarium van 125 liter zou bijvoorbeeld een filter met een capaciteit van 1250 liter per uur moeten hebben. Dit lijkt op het eerste gezicht overdreven, maar naarmate de planten groeien, zullen ze de doorstroming steeds meer belemmeren, wat er nadelig toe kan leiden dat de planten CO2 en voedingsstoffen tekortkomen. Ook dit is slechts een “vuistregel”. Een doorstroomcapaciteit van 6X of 7X per uur kan ook werken, maar 10X werkt beter. Elk type filter kan worden gebruikt. Kanisterfilters zijn een populaire keuze, maar sumps en wet/dry-filters zijn ook uitstekende opties.

Filtermateriaal.

Het is beter om niet te overdrijven met de hoeveelheid filtermateriaal. Een filter die te vol zit met materiaal, remt namelijk de doorstroming af, en die doorstroming is veel belangrijker dan een groot oppervlak aan filtermateriaal. Vermijd fosfaatverwijderaars. Actieve kool, zeoliet, Purigen, bioballs, alfagrog en dergelijke kunnen met mate worden gebruikt. Vul de filter voor maximaal 50% van de capaciteit. Planten zijn filters en doen dat werk veel beter dan filters. Wat planten niet kunnen, is stroming opwekken of afvaldeeltjes verwijderen.

CO2-gasfles.

CO2-flessen uit de horeca, CO2-brandblussers, Sodastream, paintballflessen, wegwerpflessen of cilinders van een willekeurig industrieel gasbedrijf (zoals het Britse BOC) werken allemaal prima. De cilinders zijn voorzien van een standaard klepconstructie aan de hals van de cilinder, waarop de CO2-regelaar kan worden aangesloten. Speciale flessen, zoals verfspuitflessen, vereisen een adapter.

CO2-regelaar.

De CO2-regelaar moet twee manometers hebben. De ene manometer van de CO2-regelaar toont de resterende (druk)inhoud van de cilinder en de andere manometer toont de druk die naar het aquarium wordt afgegeven.

Naaldventiel.

Met dit ventiel kun je de gasdruk die naar het aquarium wordt afgegeven, fijn regelen.

Magneetventiel van de regelaar.

Het magneetventiel dat aan de regelaar is bevestigd, zorgt ervoor dat het gas automatisch aan- en uitgeschakeld kan worden. Dit is optioneel, maar lost in combinatie met een timer wel veel problemen op. Het gas elke dag handmatig aan- en uitzetten is een vervelend klusje dat je beter kunt vermijden door het magneetventiel te gebruiken.

Timers.

Ook dit is optionele uitrusting, maar sterk aan te raden. We raden minstens twee aparte timers aan. Eén timer wordt aangesloten op het magneetventiel van de regelaar (punt 7) en de andere timer(s) kunnen worden gebruikt voor de verlichting. Digitale timers zijn over het algemeen beter en betrouwbaarder dan analoge timers.

Slangen.

Gebruik geen luchtslang voor de CO2. Gebruik uitsluitend slangen die speciaal geschikt zijn voor CO2.

Bellenteller.

Nog een optioneel onderdeel, maar wel erg handig als visuele indicator van de hoeveelheid gas die in het aquarium wordt geïnjecteerd.

Drop checker.

Weer een optioneel onderdeel dat een enigszins nuttige visuele indicatie geeft van de hoeveelheid CO2 die in het aquarium is opgelost. Het heet een drop checker omdat de pH van het watermonster daalt (“drop”) naarmate er CO2 aan het aquarium wordt toegevoegd. Dit apparaatje, gevuld met water en een paar druppels bromothymolblauw pH-indicator, stelt de hobbyist in staat om te “checken” hoeveel de pH is “gedropt”.

4dKH-water en bromothymolblauw. Deze worden in de drop checker gebruikt. Gebruik uitsluitend gedestilleerd water dat is aangepast naar een KH van 4. Dit kun je thuis maken, maar dat vereist extreme precisie. Het is veel makkelijker om het kant-en-klaar te kopen.

Filteruitlaat.

Dit kan de elegante “Lily Pipe” zijn of de minder elegante spraybar. Deze zijn belangrijk om de uitstroom van de filter gelijkmatig over het aquarium te verdelen. Welke je kiest, is een esthetische keuze.

CO2-diffusor.

Diffusors zijn er in vele vormen en maten. Hun functie is om het gas op te lossen, zodat het in een waterige vorm terechtkomt. Dit kan een eenvoudige, elegante keramische schijf zijn die in het aquarium wordt geplaatst, of een extern apparaat dat in de uitlaatslang van de filter wordt gemonteerd. Externe apparaten worden “Inline” genoemd, in tegenstelling tot “In-tank”. Een Inline-verstuiver is bij grotere aquaria over het algemeen effectiever dan apparaten in het aquarium zelf.

Hardscape.

Weer een optionele categorie. Dit is esthetisch, maar het is de moeite waard om te vermelden dat items zoals vers gekapt hout de neiging hebben om te drijven en enige tijd looistoffen (tannines) afgeven aan de waterkolom, wat verkleuring veroorzaakt.

Gebogen pincet.

Optionele uitrusting waarmee je waterplanten makkelijker in het substraat kunt plaatsen, zonder dat ze eruit worden getrokken wanneer je je hand terugtrekt.

Meststoffen.

Hoewel vloeibare merkmeststoffen handig en populair zijn, zijn ze over het algemeen overprijsd. Ze bestaan allemaal, in meer of mindere mate, uit de volgende ingrediënten: kaliumnitraat (KNO3), kaliumfosfaat (KH2PO4), ureum, ammoniumnitraat (HN4NO3) en sporenelementen zoals ijzer, magnesium, zink, mangaan en koper. Je kunt flink besparen door deze ingrediënten simpelweg in bulk in te kopen.

Verlichting.

Dit staat expres onderaan de lijst, omdat de meeste problemen in beplante aquaria juist ontstaan doordat de meeste mensen verlichting bovenaan hun lijst zetten en het belang van de andere punten op deze lijst negeren. De meeste mensen voelen de behoefte om de verlichting die ze al hebben of die bij het aquarium is geleverd te “upgraden”. Dit is meestal een grote vergissing. Sterke verlichting hangt direct samen met het ontstaan van algenbloei: hoe meer lichtintensiteit, hoe meer algenbloei. Vermijd sterke verlichting en negeer elk advies om een willekeurige “WPG”-waarde aan te houden, want dat garandeert bijna altijd problemen met de plantengezondheid. LED-verlichting is een populair alternatief voor T5- en T8-verlichting, maar is duur en krachtig. Kies je voor LED, dan wordt een dimmer aangeraden om de intensiteit te regelen en te verlagen.

Nu je alle items van de boodschappenlijst hebt, kunnen we beginnen. Zoals bij elk aquarium moet er schuim/piepschuim of ander flexibel opvulmateriaal tussen de bodemruit en het steunvlak worden geplaatst (tenzij het een ouderwets onderstel met een open frame zonder bodemvlak is). Hierdoor kan de bodemruit door de waterdruk vrij buigen en vervormen. Als het glas niet kan buigen, zal het scheuren zodra het aquarium wordt gevuld.

Substraat en hardscape toevoegen

Het substraat kan nu worden aangebracht tot de gewenste diepte. Er is geen maximale diepte en de minimale diepte wordt bepaald door de mate waarin wortels goed vast moeten kunnen groeien. In gebieden waar het substraat te ondiep is, kan het lastig zijn om een plant geworteld te houden. Hardscape kan nu geplaatst worden. Bij gebruik van nieuw/droog hout kan een vorm van verzwaring nodig zijn om het gedurende meerdere weken op zijn plek te houden, totdat het verzadigd is met water.

Beplanten

Het is het beste om in het begin zo veel mogelijk waterplanten te hebben. De meeste gewilde plantensoorten zijn erg duur, maar je kunt gemakkelijk goedkope, minder gewilde planten gebruiken en die later weer verwijderen. Snelgroeiende, goedkope waterplanten zoals Egeria, Water Sprite, Hygrophila en dergelijke kunnen als “plaatshouder” dienen als het budget beperkt is. De reden hiervoor is dat aquariumplanten een symbiotische relatie aangaan met de micro-organismen in het sediment. Het sediment is een gebied dat vaak over het hoofd wordt gezien als het om filtratie gaat, maar er leven grote aantallen soorten die bijdragen aan de stabiliteit van het aquarium en de ontgifting van het water. Snelgroeiende planten ontwikkelen wortelstructuren die het sediment doordringen. Zuurstof wordt dan van de bladeren naar de wortels getransporteerd en het gas ontsnapt in het sediment. Deze zuurstof voedt de aerobe bacteriën en helpt zuurstoftekort te voorkomen, evenals de daaruit voortvloeiende ontwikkeling van anaerobe bacteriesoorten.

Nuttige bacteriën

Het is nu een goed idee om het sediment en het filtermateriaal te enten met detritus uit een ander aquarium of andere filter. De reden hiervoor is dat volwassen, beplante aquaria en filters een grote populatie van de gewenste aerobe bacteriesoorten bevatten. Elke lokale aquariumwinkel of medehobbyist heeft genoeg detritus en dat kun je meestal gratis krijgen. Het is niet nodig om “speciale” bacteriën te kopen. Is er een bos, tuin of kamerplant in de buurt, graaf dan gewoon een paar handenvol aarde op vlakbij de wortels van een wilde plant, tuinplant of kamerplant, en meng dit door het substraat en filtermateriaal van het aquarium. Dezelfde bacteriesoorten zijn dan gratis beschikbaar.

Bedenk dat het niet nodig is om een diepe ruimte volledig met substraat te vullen als het budget beperkt is. Objecten zoals schuimblokken kunnen worden gebruikt om ruimte op te vullen of als platform voor hardscape, en vervolgens bedekt worden met substraat om de illusie van een diepe bodemlaag te geven. Een populaire methode is om damespanty’s te vullen met kattenbakvulling. De “kous” kan dan in elke gewenste vorm worden geduwd en als platform worden gebruikt. Hellingen kunnen op hun plaats worden gehouden met simpele stukken plastic die als keerwand fungeren, zodat de helling na verloop van tijd niet afvlakt door zwaartekracht en waterstroming.

Als je veel planten moet plaatsen, zorg dan voor een handspuitfles gevuld met water. Besproei de planten regelmatig om ze vochtig te houden, anders drogen ze uit en raken ze beschadigd.

Over het algemeen is het beter om het sediment aflopend te maken, hoger achterin dan vooraan. Hellingen kunnen ook van links naar rechts worden aangelegd. Dit geeft diepte aan de indeling, omdat de scape visueel “platter” lijkt wanneer je de scène onder water bekijkt. Vermijd te veel grote, dikke hardscape-stukken, want die geven de scape al snel een log, rommelig uiterlijk en belemmeren bovendien de doorstroming. De huidige trend is om dunner, levendig wortelhout te gebruiken, wat een dramatischer effect geeft.

Hoge, forse of snelgroeiende planten kun je het beste op de achtergrond plaatsen. Langzamer groeiende planten plaats je in de middengrond en kleinere bodembedekkers vooraan (houd er rekening mee dat bodembedekkers niet eenvoudig te onderhouden zijn, dus CO2-injectie is nodig). Voor een mooier resultaat is het de moeite waard om ook wat rode planten toe te voegen.

Mossen, Anubias en varens moeten aan hardscape worden vastgebonden of -gelijmd en NIET in het substraat worden gestoken, anders gaan ze rotten. Bij mossen die van nature aan oppervlakken hechten, kun je zowel supergel-lijm als gewone vislijn gebruiken. Grote stenen of hout zien er altijd interessanter uit wanneer ze met mos zijn bedekt.

Tijd voor water

Nadat de hardscape geplaatst en de planten ingeplant zijn, kan het aquarium worden gevuld. Een veelgebruikte truc is om de beplante oppervlakken te bedekken met veel verkreukeld krantenpapier en een schoteltje op het substraat te plaatsen. Het krantenpapier dempt de beweging van het water tegen de planten, zodat ze niet losraken. Vul met een slang op het schoteltje, zodat het substraat niet wordt verstoord. Dit helpt ook om troebelheid te beperken. Verwijder na het vullen voorzichtig het krantenpapier en het schoteltje.

Het is beter om de verlichting uit te laten en de planten tot de volgende dag te laten wennen. Onder water gezet worden, is een trauma voor planten. Het duurt meerdere weken voordat ze de overstap maken van landplant (zoals ze bij de kwekerij zijn opgekweekt) naar waterplant. Te veel mensen bestoken het net beplante aquarium met veel licht. De planten kunnen het licht dan niet goed benutten en raken erdoor beschadigd. Om zich aan te passen, moeten planten nu omgaan met het probleem van gasuitwisseling. De twee belangrijke gassen zijn CO2 en zuurstof. Ga, terwijl de verlichting uit is, verder met de volgende stap, die wat experimenteren vereist. Dit doe je het beste met de verlichting UIT.

CO2-injectie

Als aanname 2 klopt en er geen vissen in het aquarium zitten, open dan met de verlichting uit — ervan uitgaande dat de regelaar/naaldventiel-combinatie op een volle cilinder is gemonteerd en alle slangen op de diffusor zijn aangesloten — de cilinderklep door deze linksom te draaien. De 1^e manometer zal een hoge druk aangeven. Open vervolgens het naaldventiel, ook linksom, totdat er een gelijkmatige stroom belletjes in de bellenteller verschijnt. De tweede manometer zal een veel lagere druk aangeven, zoals 1 bar of 2 bar. Meet de pH van het aquariumwater. Het doel is over het algemeen om een belletjessnelheid te hebben waarbij de pH binnen 1 uur ongeveer 1 eenheid daalt. Blijf de pH regelmatig controleren om de trend te bepalen. Computervaardige hobbyisten kunnen MS Excel of iets vergelijkbaars gebruiken om grafieken van de trend te maken. Op een gegeven moment, als het injectietempo constant blijft, zal de pH een bodem bereiken en niet verder dalen. Noteer hoe lang het duurt om de pH met 1 eenheid te laten dalen. Deze tijdsduur bepaalt hoe ver VÓÓR het aangaan van de verlichting het gas moet worden ingeschakeld. Stel de timer voor het magneetventiel en de timer voor de verlichting in op basis van deze meting.

Stel bijvoorbeeld dat het bij de gekozen belletjessnelheid 1,5 uur duurt om de pH met 1 eenheid te laten dalen. Stel dat je de verlichting om 8:00 uur wilt laten aangaan. Dan moet de timer van het gas-magneetventiel worden ingesteld om om 6:30 uur open te gaan en de timer voor de verlichting om om 8:00 uur te activeren. Om 8:00 uur zou de drop checker limoengroen moeten zijn.

Dit is niet per se het einde van het verhaal. Blijf de pH controleren. Het kan zijn dat het injectietempo te hoog is voor de fauna. Als de pH veel meer daalt dan het streefdoel van 1 eenheid, moet het naaldventiel mogelijk iets worden dichtgedraaid en de timer worden aangepast aan het lagere injectietempo (dat wil zeggen: het gas eerder inschakelen, zodat er meer tijd is om het water met gas te verzadigen). Dit is een iteratief proces dat grote precisie vereist, omdat CO2 giftig is voor de fauna bij te hoge doseringen, terwijl te lage doseringen leiden tot een tekort voor de planten.

Het streefdoel van een pH-daling van 1 eenheid is ook weer een “vuistregel”. Elk aquarium is anders en heeft mogelijk een grotere of kleinere daling nodig, afhankelijk van de alkaliniteit van het water. In sterk alkalisch water zorgen grote hoeveelheden opgeloste CO2 slechts voor kleine pH-dalingen, vanwege de alkalische buffers in het water. In zacht water veroorzaken kleine hoeveelheden opgeloste CO2 juist grote pH-dalingen. In alkalisch water is het dus mogelijk om CO2 te overdoseren als de daling te groot is, terwijl je in zacht water makkelijk kunt onderdoseren als de pH-daling niet groot genoeg is.

Zet de verlichting pas aan als de streefwaarden ongeveer bereikt zijn. Fijnafstelling kan worden uitgevoerd terwijl het systeem draait, maar wanneer de verlichting aan is, reageert de plant zowel op het licht als op de CO2, waardoor dit hun systeem kan verstoren. Wanneer de verlichting uit is, staan planten in een soort standbymodus en worden ze niet beïnvloed door veranderingen in het gas.

Alle aquaria met CO2-injectie hebben grote hoeveelheden voeding nodig. Veel mensen beweren dat dit niet klopt, omdat ze geen meststoffen toevoegen en hun planten het toch goed doen. De verklaring hiervoor is dat hun leidingwater al voedingsstoffen bevat en/of dat ze een met voedingsstoffen verrijkt substraat gebruiken. Voeding wordt behandeld in een aparte gids.

Het is het beste om pas na 6-8 weken vissen toe te voegen. De eerste reden voor dit uitstel is dat de waterchemie in het aquarium nog niet stabiel is door de lage bacteriepopulatie, waardoor giftige stoffen ontstaan die de gevoelige kieuwen van vissen kunnen beschadigen. Dit kan vissen direct doden of zodanig beschadigen dat hun tolerantie voor verstoringen in de toekomst sterk afneemt, waardoor ze later om schijnbaar onverklaarbare redenen sterven. Geduld is hier essentieel.

High-tech aquaria vergen veel meer schoonmaken en waterverversingen dan niet-verrijkte aquaria. Planten produceren enorme hoeveelheden organisch afval, zoals oliën, eiwitten en koolhydraten, die uit de bladeren lekken. Deze organische afvalstoffen vervuilen het water voor zowel planten als vissen. Slechte waterverversingsgewoonten gaan meestal gepaard met een langzame achteruitgang van de algehele gezondheid van het aquarium, inclusief een grotere kans op algenbloei.

Voor de eerste 6-8 weken wordt aangeraden om 2X of zelfs 3X per week een waterverversing van 50% (of meer) uit te voeren. Daarna volstaat een waterverversing van 50% (of meer) eenmaal per week.

Als het aquarium wordt verlicht door meerdere sets lampen, wordt aangeraden om de eerste 6-8 weken 50% van de verlichting uit te schakelen. Schakel daarna 50% van de verlichting op de geplande tijd in en na enkele uren de rest.

Snoei regelmatig om de doorstroom- en verdelingspaden vrij te houden en om bosachtigere groei te bevorderen. Naarmate het aquarium ouder wordt, is er zwaardere snoei nodig.

Als er goedkopere, ongewenste aquariumplanten zijn gebruikt, kunnen deze na ongeveer 6-8 weken worden weggegooid en vervangen door meer gewilde planten. Het uittrekken van planten of het schoonmaken van het substraat moet altijd direct worden gevolgd door een grote waterverversing. Het sediment is een opslagplaats voor giftige stikstofverbindingen, en verstoord sediment kan deze stoffen in de waterkolom vrijgeven, wat algenbloei in je beplante aquarium kan veroorzaken.

Kortom, het opzetten van een beplant aquarium met CO2-injectie is een ingewikkelde bezigheid die meer energie vergt dan je misschien zou denken. Zoals eerder vermeld, is kennis van het plantenleven hierbij de sleutelfactor. We hopen dat dit artikel je heeft aangemoedigd om een CO2-aquarium op te zetten, wat voor veel aquarianen een groot succes is.