Bioveiligheid in een thuisaquarium

In thuisaquaria hebben we vaak te maken met allerlei ziektes bij onze bewoners. De gevolgen zijn vaak het gebruik van medicinale middelen, verliezen in de bezetting en een slechtere conditie van de planten. Volgens het principe dat voorkomen beter is dan genezen, is het de moeite waard om te weten wat de term bioveiligheid inhoudt.

Bioveiligheid omvat de praktijken en procedures die gericht zijn op het voorkomen van de introductie en verspreiding van infectieziekten, bacteriën, virussen, schimmels, parasieten, invasieve waterkreeften, vissen en schaaldieren.

Het basisprincipe van bioveiligheid is de desinfectie van handen, apparatuur, dieren en planten.

Desinfectie is een van de methoden van algemene profylaxe bij het kweken van vissen en bestaat uit het naleven van hygiëneregels door middel van natuurlijke methoden en het gebruik van reiniging of biociden. De taak ervan is het vernietigen van micro-organismen door in te werken op celstructuren of metabolische functies. Het doel van deze behandelingen is het voorkomen van het ontstaan en de ontwikkeling van ziekten. Dit kan worden uitgevoerd met behulp van chemicaliën en fysische methoden zoals: blootstelling aan hoge temperatuur, ozon, blootstelling aan ultraviolette straling, mechanische reiniging, drogen en directe zonnestraling.

We moeten onze handen altijd desinfecteren voordat we in onze aquaria aan de slag gaan, bij voorkeur met speciale alcoholische ontsmettingsmiddelen. Dit geldt in het bijzonder voor hengelaars die gevaarlijke ziekteverwekkers uit de natuurlijke omgeving op hun handen of onder hun nagels kunnen meebrengen. Aquariumapparatuur, zoals schepnetten die in een ander bak zijn gebruikt, of filters en verwarmers, wordt het best voor gebruik gedesinfecteerd door ze met kokend water te overgieten. Onthoud dat we voor elk aquarium apart snoeigereedschap moeten gebruiken om overdracht van micro-organismen te voorkomen. Thuis is het het beste en goedkoopste om aquaria te reinigen met een citroenzuuroplossing, verkrijgbaar bij elke supermarkt. Citroenzuur moet eerst in heet water worden opgelost. Spuit vervolgens het oppervlak van het aquarium in, borstel het mechanisch schoon en spoel het grondig af met water. Bovendien is citroenzuur uitstekend in het verwijderen van kalkaanslag.

Als ons budget het toelaat, zijn UV-lampen het beste middel om het water te desinfecteren. Veel fabrikanten van aquariumfilters bieden buitenfilters met ingebouwde lampen aan. Door bestraling maken ze micro-organismen in het stromende water onschadelijk.

Vissen kunnen het best worden aangeschaft bij een betrouwbare plek en een betrouwbare verkoper. Voordat je nieuwe exemplaren in het gemeenschappelijke aquarium plaatst, zet ze eerst in een quarantainebak.
De quarantaineperiode duurt minimaal 4 weken. Dit is de periode waarin de meeste mogelijke ziekteverwekkers zich zullen laten zien. Het is belangrijk om het gedrag van de dieren te observeren. Alle ziektesymptomen, zoals bijvoorbeeld: kleurverlies, schuren tegen elkaar of tegen de bak, opeenhoping aan het wateroppervlak of bij de filteruitlaat, verminderde mobiliteit, het verschijnen van witte stippen bij vispokken (Ichthyophthirius multifiliis), betekenen dat we de dieren niet naar het gemeenschappelijke aquarium mogen overbrengen. In dat geval moet er met een behandeling worden gestart.

Planten zijn een andere drager van ziekten. Wanneer je planten koopt of van vrienden krijgt, weet je nooit precies wat erop zit. Het desinfecteren van de aquariumflora is niet eenvoudig. Zachte plantstructuren worden snel beschadigd. Een van de beste manieren om vegetatie te ontsmetten is het gebruik van ozon. Deze methode is thuis niet erg toegankelijk. De eenvoudigste oplossing is om de planten grondig te spoelen in een bak met aquariumwater en te controleren op slakken, eieren van andere vissen of schaaldieren op de nieuwe decoratie. Helaas biedt dit geen effectieve bescherming.

Er moet ook veel aandacht worden besteed aan voeding. Deze moet goed zijn afgestemd op de voedingsbehoeften van de vis en ook op de juiste manier worden bewaard. Let bij de aankoop van voer op of de verpakking open, gescheurd of vuil is. Dergelijk voer kun je beter niet kopen. Geef geen voer dat over de datum is, verkleurd is of een afwijkend uiterlijk of geur heeft. Koop geen voer op voorraad. Onthoud dat het voeren van vissen met over de datum voer geen geld bespaart, maar hen wel blootstelt aan ziekten en vitaminetekorten. Houd voer uit de buurt van knaagdieren, muizen en hun uitwerpselen, die veel gevaarlijke ziekteverwekkers bevatten. Bij levend voer is de herkomst belangrijk, omdat het gemakkelijk besmet raakt. Voer de vissen bovendien niet te veel; het is beter ze te laten hongeren dan ze te overvoeren. Eén vastendag per week in het voedingsschema reinigt het spijsverteringsstelsel, voorkomt vervetting van de organen en heeft een positief effect op de algehele conditie.

De waterparameters zijn een belangrijk element voor het welzijn van de vissen. Het zou goed zijn als deze zijn afgestemd op de dieren die we houden. Het houden van vissen onder ongeschikte omstandigheden draagt bij aan een kortere levensduur, verdwerging en een afname van de voortplanting. Door water uit de openbare drinkwatervoorziening te gebruiken, lopen we geen risico op aanvallen van schadelijke micro-organismen. Omgekeerde-osmosefilters of regenwater worden gebruikt om de juiste omstandigheden te verkrijgen.

Een ander aspect zijn de bezoekende gasten. Om de veiligheid van ons aquarium te waarborgen, moeten we het contact beperken tot bewondering door de kijkers. Onze taak als aquarianen is het ook om alle gezinsleden op te voeden en vertrouwd te maken met de regels van bioveiligheid.

Het toepassen van bovenstaande principes zou een natuurlijke gewoonte moeten worden voor elke aquariaan. Hierdoor kunnen we langer genieten van onze dieren, van hun goede conditie en pracht, bereiken we een grotere en snellere groei en behalen we betere voortplantingsresultaten.